z otyłością brzuszną, hipertriglicerydemią, zespołem metabolicznym, cukrzycą czy nadciśnieniem. Dolegliwości powyższe, przynajmniej częściowo, można leczyć przy pomocy interwencji dietetycznych. Przykładem programu, który próbuje zniwelować tą lukę wiekową poprzez interwencje w styl życia (głównie wyżywienie + aktywność fizyczna) jest program zainicjowany w Australii przez Komisję „Lancetu”:„Keeping the Body in Mind” („Pamiętając o własnym ciele”).

Jest to specjalistyczny program stworzony przez klinicystów (specjalistów w swoich dziedzinach) usytuowanych w obrębie usług psychiatrycznych. „Keeping the Body in Mind” dostarcza on wiedzy w zakresie interwencji w styl życia (głównie dotyczącej żywienia i aktywności fizycznej). Jest przeznaczony dla osób cierpiących na zaburzenia psychotyczne począwszy od wczesnego stadium choroby. Dietetycy wykorzystują zindywidualizowane podejście oferując edukację, procedury zmiany zachowania, budowania właściwej motywacji, stawiania sobie celów, w połączeniu z praktycznym kształtowaniem umiejętności życiowych takich jak:

• zakupy,
• planowanie posiłków,
• przygotowywanie ich,
• gospodarowanie budżetem przeznaczonym na żywność.

Znaczenie integracji żywieniowo-ruchowej w opiece psychiatrycznej

Program „Keeping the Body in Mind” pokazał, że ochrona zdrowia fizycznego u osób w spektrum schizofrenii jest możliwa. Co więcej, integracja interwencji żywieniowych dla zdrowia fizycznego z rutynową opieką psychiatryczną dostarcza platformy dla wypróbowania wpływu różnych strategii żywieniowych na objawy, funkcjonowanie poznawcze i jakość życia. Może to dopomóc w tworzeniu wiedzy dotyczącej wpływu żywienia na zaburzenia psychiczne. 

W miarę wzrostu wiedzy widzimy, że interwencje żywieniowe w normalnych sytuacjach życiowych często występują w połączeniu z innymi elementami składowymi stylu życia, jak choćby aktywność fizyczna. Jej wpływ na stan zdrowia fizycznego jest niekwestionowalny. W ciągu ostatniej dekady przyrasta też materiał dowodowy dotyczący jej wpływu na poprawę stanu zdrowia u osób z zaburzeniami ze spektrum schizofrenii.  

Program „Pamiętając o własnym ciele” jest usługą dotyczącą zdrowia fizycznego przeznaczoną dla osób chorujących na poważną chorobę psychiczną. W świadczenie tej usługi zaangażowani są specjalista zajmujący się aktywnością fizyczną i dietetyk. Usługa ta może być świadczona przez telefon (kiedy wsparcie przy kontakcie osobistym nie jest z różnych przyczyn możliwe). Osoby korzystające z usługi mają prawo do 8 sesji ze specjalistą od ćwiczeń i 8 z dietetykiem. Usługa jest darmowa.  

Osoby, które korzystają z tej usługi otrzymują:

• W trakcie indywidualnych sesji programy aktywności fizycznej, które dają się przystosować do ich indywidualnych potrzeb i preferencji. 

• Zindywidualizowaną konsultację dietetyczną obejmującą szkolenie w zakresie żywienia, stawiania sobie celów i planowania. 

• Ocenę zdrowia fizycznego, aktywności fizycznej i dotychczasowej indywidualnej historii odżywiania. 

• Umiejętności w zakresie stawiania sobie celów i identyfikacji przeszkód. 

• Wyszkolenie w zakresie pożytków z diety i udziału w ustrukturowanym programie aktywności fizycznej dla zdrowia fizycznego i psychicznego. 

• Możliwość przyrostu spersonalizowanej wiedzy na temat zdrowia psychicznego w kontekście aktywności fizycznej i poradnictwa dietetycznego.  

• Drogi dojścia do istniejących już w społeczności zasobów, które mogą służyć długoterminowemu wsparciu, o ile takie jest potrzebne. 

Usługi udzielane w zakresie teleporad obejmują:

• Indywidualne konsultacje z fizjologiem ćwiczeniowym lub dietetykiem drogą video lub przez telefon. 

• Asystę przy stawianiu sobie celów i poradę w zarządzaniu aktywnością fizyczną i dietą. 

• Możliwe do realizacji, efektywne programy aktywności fizycznej wymagające (lub nie) specjalistycznych przyrządów. 

• Usługi świadczone przez dietetyka on-line obejmujące asystę przy planowaniu posiłków, zakupie produktów żywnościowych i przygotowywaniu posiłków. 

Usługi przeznaczone są dla osób, które:

• Są w wieku 18-65 lat. 

• Cierpią na poważne zaburzenia psychiczne – diagnoza schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych, zaburzenia afektywnego dwubiegunowego lub dużej depresji. 

• Mieszkają w odpowiednim regionie Australii. 

Realizacja programu w praktyce:

Najpierw przeprowadza się badania i ocenę fizycznego stanu zdrowia, zwłaszcza tego, co może świadczyć o tzw. zespole metabolicznym:

• podwyższony poziom trójglicerydów,
• obniżony poziom dobrego cholesterolu,
• podwyższone ciśnienie,
• podwyższony poziom cukrów.

Jest on przyczyną chorób sercowo-naczyniowych i główną przyczyną krótszego życia osób cierpiących na zaburzenia psychiczne. Kolejna sprawa badana w trakcie tej wstępnej oceny to szkodliwe nawyki (np. palenie papierosów). Przeprowadza się także badania zdrowia somatycznego (np. wyniki badań krwi). Zbiera się też dane dotyczące dotychczasowej aktywności fizycznej i dotychczasowych nawyków żywieniowych. Istnieje do tego celu specjalny kwestionariusz, który wypełniają osoby aspirujące do projektu. 

Poradnictwo obejmuje także naukę przygotowywania zdrowych posiłków. Robienia zakupów zdrowej żywności – chodzi o m.in. to, żeby zbić koszty, gdyż są nie do końca uzasadnione przekonania, że zdrowa dieta jest droga. 

Dietetycy i fizjolodzy ćwiczeniowi mają stały kontakt z psychiatrą – lekarzem prowadzącym. Pozwala to m.in. na manipulacje lekami psychotropowymi. Zmiana na takie, które nie powodują otyłości, minimalizacja dawek leków prowadzących do otyłości, przepisywanie metforminy. Sprzyja to zachowaniu czy redukcji masy ciała,  ew. przepisanie takich leków, które wspomogą rzucenie palenia). Są także kontakty z lekarzem ogólnym (rodzinnym), który na co dzień leczy problemy ze zdrowiem fizycznym klientów. 

W ramach projektu oferuje się udział w programach umożliwiających rzucenie palenia. 

Monitoring efektów programu przeprowadza się w pierwszym etapie funkcjonowania projektu co 3 miesiące. Później w dłuższych okresach czasu.  

Organizuje się m.in. grupy uprawiające sporty zespołowe i treningi na siłowni czy grupy, w których uczy się przygotowywania zdrowych posiłków i robienia zakupów zdrowej żywności (minimum 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej na tydzień). 

Projektem przede wszystkim objęte są to osoby z pierwszym epizodem psychotycznym. 

Rezultaty projektu:

• 75% osób po 2 latach wykazało zaledwie 7% przyrostu wagi w stosunku do wagi sprzed epizodu. 

• 75% uczestników projektu (do 2021 w projekcie wzięło udział 888 osób) utrzymało w granicach normy: poziom glukozy we krwi, niezmieniony profil lipidowy (dobry/zły cholesterol, trójglicerydy itd.) i ciśnienie krwi w dwa lata po inicjacji leczenia przeciwpsychotycznego. 

• Mniej niż 30% uczestników projektu paliło papierosy w dwa lata po inicjacji leczenia (59% osób leczących się psychiatrycznie w Australii pali). 

• Ponad 50% uczestników projektu wykazywało stosowną do ich wieku aktywność fizyczną (min. 150 minut) w dwa lata po inicjacji leczenia. 

• W ramach programu edukuje się także pracowników ochrony zdrowia w kwestiach, których dotyczy program.