Lillian Liu
University of Washington, Seattle

1. Wprowadzenie

Depresja jest główną przyczyną niepełnosprawności na całym świecie. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 280 milionów ludzi na całym świecie cierpi na depresję. Narodowy Instytut Zdrowia Psychicznego donosi, że około 14,8 miliona dorosłych w Stanach Zjednoczonych doświadczyło co najmniej jednego poważnego epizodu depresyjnego w 2020 roku. Wysoka częstość występowania depresji w naszych obecnych czasach skłania do dalszych badań nad związkiem między naszymi wyborami stylu życia, naszą dietą i naszym zdrowiem psychicznym. W ostatniej dekadzie coraz większa liczba badań miała na celu głębsze zrozumienie wpływu wzorców żywieniowych na depresję w celu dalszego zapobiegania i leczenia. Niniejszy przegląd przedstawia najnowsze badania dotyczące jednego z najzdrowszych modeli żywieniowych uznanych przez czołowych dietetyków, diety śródziemnomorskiej (MD), oraz jej związku ze zdrowiem i depresją. Zbadanie, w jaki sposób nasze nawyki żywieniowe odnoszą się do ryzyka depresji, może przyczynić się do dalszych działań w zakresie zapobiegania lub leczenia w dziedzinie psychiatrii.

2. Depresja: Objawy i Diagnoza

Depresja jest definiowana przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (APA) w Diagnostycznym i Statystycznym Podręczniku Zaburzeń Psychicznych – wydanie piąte (DSM-V) jako występowanie co najmniej jednego z głównych objawów anhedonii (utraty zainteresowania) lub obniżonego nastroju oraz pięciu lub więcej objawów wtórnych w ciągu dwóch tygodni. Inne objawy wtórne, które mogą być obecne, to słaby apetyt i zmiany masy ciała, upośledzenie psychoruchowe, bezsenność, utrata energii lub zmęczenie, poczucie bezwartościowości i obecność myśli samobójczych. Wszystkie te objawy są oceniane jako obecne lub nieobecne.

Ponieważ nasilenie depresji jest zmienne, wszystkie metody diagnozowania depresji, na których opiera się DSM-V, mogą nie wskazywać na wahania tego zaburzenia. W rezultacie depresja jest częściej oceniana za pomocą Skali Oceny Depresji Hamiltona (HAMD), jednej z najczęściej stosowanych skal oceny do diagnozowania depresji, poprzez ocenę objawów (obniżony nastrój, poczucie winy, myśli samobójcze, bezsenność, spowolnienie, pobudzenie i ogólne objawy somatyczne) według skali 0-4. Łączny wynik wszystkich podkategorii objawów jest następnie sumowany. Wynik 0-7 mieści się w normalnym zakresie, podczas gdy wynik 20 lub wyższy wskazuje na ciężką depresję.

Skala Depresji i Stresu Lękowego, znana jako DASS-21, jest szeroko stosowana w Australii; opiera się ona na skali samoopisowej do pomiaru stanów emocjonalnych depresji i lęku w celu oceny reakcji uczestnika na poziom leczenia. Jedno z hiszpańskich badań wybrało Cantril Self-Anchoring Striving Scale, rodzaj oceny dobrostanu, który wymaga od respondenta refleksji nad swoim życiem. Inną powszechnie stosowaną metodą jest Inwentarz Depresji Becka i Skala Lęku Becka; oba są samoopisowymi inwentarzami, które oceniają nasilenie depresji lub lęku na skali liczbowej. Podobnie jak skale Becka, Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta-9 jest kwestionariuszem samoopisowym, który został stworzony w oparciu o kategorie DSM-V. Wszystkie powyższe metody mogą być wykorzystane do oceny nasilenia depresji i indywidualnej reakcji na leczenie.

3. Dieta śródziemnomorska: Korzyści zdrowotne

Uważana za jedną z najzdrowszych diet przez wiodących ekspertów w dziedzinie zdrowia, dieta śródziemnomorska (MD) to plan żywieniowy, który składa się głównie z owoców, warzyw, orzechów, oliwy z oliwek, białego mięsa, ryb i produktów pełnoziarnistych. Dieta obejmuje również owoce morza, drób i czerwone wino, z których wszystkich są spożywane z umiarem. Dieta MD została po raz pierwszy zdefiniowana przez fizjologa Ancela Keysa w latach 60. jako plan żywieniowy o niskiej zawartości olejów nasyconych i wysokiej zawartości tłuszczów roślinnych po tym, jak zaobserwował on znacznie niższe wskaźniki chorób wieńcowych na obszarach Śródziemnomorskich.

Dietetycy podkreślają, że MD zawiera dużą ilość kwasów tłuszczowych Omega-3, rodzaju wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które są niezbędne dla ogólnego stanu zdrowia i łagodzą stany zapalne. American College of Cardiology (ACC) uznaje korzyści zdrowotne kwasów Omega-3 i zaleca spożywanie ryb dwa razy w tygodniu w celu zapobiegania chorobom układu krążenia. Niektóre badania wykazały nawet, że regularne spożywanie ryb, będących głównym źródłem kwasów Omega-3, może zmniejszyć objawy depresji.

Inne badania nad MD wykazały, że większe spożycie owoców i warzyw, głównego składnika diety, jest korzystne dla ogólnego stanu zdrowia danej osoby. MD jest najbardziej godna uwagi ze względu na wysokie stężenie nienasyconych tłuszczów, błonnika i dobrego białka. Błonnik z pełnego ziarna, jęczmienia i owsa pomaga regulować nasz mikrobiom jelitowy, który kontroluje nasze trawienie i układ odpornościowy. Badania kliniczne nad składem odżywczym MD wykazały, że nienasycone tłuszcze pochodzenia roślinnego, takie jak olej roślinny i orzechy, są korzystne dla funkcjonowania metabolizmu. Ponadto spożywanie pokarmów bogatych w przeciwutleniacze obniża ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Eksperci ds. zdrowia kładą coraz większy nacisk na znaczenie diety w zapobieganiu chorobom niezakaźnym. Ogólnie rzecz biorąc, nie jest jasne, czy niezbędne kwasy tłuszczowe, błonnik lub inne składniki MD są korzystne dla zdrowia pojedynczo lub łącznie, ale liczne badania wykazały korelację między dietą a czynnikami ryzyka chorób. Dieta odgrywa kluczową rolę, jeśli chodzi o nasze zdrowie psychiczne. W rzeczywistości dieta jest tak istotna, że zainspirowała dziedzinę psychiatrii żywieniowej, która zagłębia się w złożony związek między umysłem a ciałem. Eksperci ds. zdrowia i psychiatrzy żywieniowi są zgodni co do tego, że to, co jemy, wpływa nie tylko na nasze zdrowie fizyczne, ale także psychiczne. Wiele badań wykazało, że osoby cierpiące na choroby psychiczne mają niewłaściwą dietę i styl życia, które są szkodliwe dla ich ogólnego samopoczucia.

Badacze odnotowali podobne czynniki ryzyka między depresją a chorobami układu krążenia, takie jak niski poziom nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, zła dieta i stany zapalne. Dlatego też zbadanie związku między MD, jednym z najzdrowszych modeli żywieniowych, a depresją jest niezbędne do kompleksowego zrozumienia naszego spożycia żywności i samopoczucia psychicznego.

4 Związek między MD a depresją

Dostęp do 10 artykułów naukowych opublikowanych do czerwca 2022 r. dostępnych w Google Scholar uzyskano za pomocą wyszukiwanych haseł dieta śródziemnomorska i depresja/objawy depresyjne/zdrowie psychiczne/dobrostan. Wybrano najnowsze oryginalne badania z ostatnich pięciu lat. Niektóre artykuły zostały wykluczone z następujących powodów: niezwiązane z wyszukiwanymi hasłami, nieopublikowane w języku angielskim lub nie wykorzystywały skali oceny depresji.

Badania przekrojowe obejmowały od 152 do 49 261 mężczyzn i kobiet w wieku powyżej 18 lat. Trzy badania pochodziły z Australii, dwa z Hiszpanii, a po jednym z Grecji, Turcji, Szwecji, Stanów Zjednoczonych i Iranu.

Wyniki wszystkich siedmiu badań przekrojowych wykazały istotny negatywny związek między przestrzeganiem MD, mierzonym za pomocą różnych metod oceny (MEDAS, MedDietScore, aMED), a ryzykiem depresji.

Ogólnie rzecz biorąc, istnieje zgoda co do korzyści zdrowotnych wynikających z przestrzegania diety śródziemnomorskiej, w tym obniżonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i innych chorób niezakaźnych. We wszystkich artykułach uznano ważną rolę, jaką dieta odgrywa w naszym samopoczuciu fizycznym i psychicznym, a przestrzeganie MD i ryzyko depresji stały się głównym przedmiotem oceny w badaniach przekrojowych lub kohortowych.

W wielu badaniach o różnej konstrukcji analizowano związek między przestrzeganiem MD a ryzykiem depresji. Chociaż wszystkie badania są wysokiej jakości, istnieją pewne potencjalne ograniczenia, które należy wziąć pod uwagę. W niektórych badaniach, w których odnotowano istotny związek między przestrzeganiem MD a ryzykiem depresji, brakowało jasnego kryterium diagnozy depresji. W badaniu z 2017 roku Parletta i wsp. (2017) rekrutowali do swojego badania uczestników z samodzielnie zdiagnozowaną depresją lub samodzielnie zgłaszanymi objawami depresji, co podważa zasadność eksperymentu.

W raporcie Arias-de la Torre i wsp. (2020) na temat dokładności samo-zgłaszanej depresji, naukowcy ustalili, że samo-zgłaszana depresja, choć jest szybką metodą uzyskiwania danych za pośrednictwem kohort i ankiet, ma tendencję do przeszacowywania częstości występowania zaburzenia psychicznego. W związku z tym samodzielnie zgłaszane diagnozy mogą drastycznie różnić się od diagnoz rzeczywistego eksperta w dziedzinie zdrowia psychicznego, a wykorzystanie ocen klinicznych lub skal jest najbardziej optymalne.

4.1 Badania przekrojowe a badania kohortowe

Niektóre badania przekrojowe wykazały istotny związek między przestrzeganiem diety a zmniejszeniem objawów depresji. Jednak ze względu na fakt, że badania przekrojowe mają charakter obserwacyjny i opisowy, nie można ich wykorzystać do określenia związku przyczynowego między przestrzeganiem MD a ryzykiem depresji.

Niemniej jednak badania przekrojowe oferują migawkowy obraz korelacji między naszą dietą a zdrowiem psychicznym i wskazują kierunek przyszłych badań. W porównaniu do badań przekrojowych, które mierzą zarówno wynik, jak i ekspozycję w tym samym czasie, aby określić częstość występowania tego pierwszego lub drugiego, badania kohortowe są lepsze do ustalenia związku przyczynowego między MD a ryzykiem depresji, ponieważ gromadzą dane w sekwencji zdarzeń.

Podobnie jak w badaniach przekrojowych, w badaniach kohortowych stwierdzono, że istnieje istotny związek, ale nie związek przyczynowy między przestrzeganiem MD a ryzykiem depresji. W celu zbadania przyczynowości najbardziej optymalną metodą są randomizowane badania kliniczne. Należy zauważyć, że zmienne zakłócające mogą odgrywać rolę w wynikach badania.

Na przykład badanie kohortowe dotyczące przestrzegania MD i objawów depresyjnych w starszej populacji greckiej przeprowadzone przez Mantzorou i wsp. (2020) nie uwzględniło poziomu aktywności fizycznej i pomiarów antropomorficznych; w związku z tym nie można ustalić związku przyczynowego, ponieważ zmienne zakłócające mogą być potencjalnym źródłem ograniczeń. Ponadto badania kohortowe są czasochłonne i wymagają obserwacji dużej liczby uczestników, z których część może ostatecznie wycofać się z badania, co skutkuje utratą danych.

Wiele badań wskazuje, że przestrzeganie diety jest skorelowane z lepszym subiektywnym samopoczuciem. Niektóre badania kohortowe dotyczące przestrzegania diety śródziemnomorskiej wykazały, że istnieje znacząca odwrotna korelacja między przestrzeganiem diety a rozwojem objawów depresyjnych. Wnioski wyciągnięte z tych badań są zgodne z randomizowanym badaniem klinicznym przeprowadzonym przez Sanchez i wsp. (2019).

Wyniki te różniły się jednak od wyników metaanalizy, która badała ten sam związek. Metaanaliza przeprowadzona przez Shafei i wsp. nie wykazała istotnego związku między przestrzeganiem MD a ryzykiem depresji w badaniach kohortowych, ale wykazała istotny odwrotny związek między tymi dwoma czynnikami w badaniach przekrojowych.

Różnicę w ustaleniach można przypisać faktowi, że Shafiei i wsp. (2019) wykluczyli z metaanalizy wszelkie badania kliniczne i badania, które koncentrowały się na określonych składnikach diety, wykluczając w ten sposób wszelkie badania, które nie spełniały ich kryteriów. Ponadto Shafiei i wsp. (2019) odnieśli się do potencjalnego ograniczenia, stwierdzając, że niektóre badania wykorzystane do metaanalizy mogły błędnie klasyfikować pacjentów ze względu na tendencyjne punkty odcięcia stosowane w kwestionariuszach częstotliwości jedzenia do pomiaru przestrzegania MD. Biorąc pod uwagę niedociągnięcia tej metaanalizy, badania, które wykazały znaczący negatywny związek między przestrzeganiem MD a ryzykiem depresji, powinny być nadal uznawane.

4.2 Który składnik chemiczny w MD poprawia depresję?

Kilka badań koncentrowało się na badaniu wpływu określonego składnika w MD, takiego jak polifenole, oliwa z oliwek, ryby i kwasy Omega-3. Systematyczny przegląd literatury na temat wpływu polifenoli na łagodzenie objawów depresji wykazał, że istnieje statystycznie istotny pozytywny wpływ spożywania tego mikroelementu w dwudziestu dziewięciu badaniach. Inne randomizowane badanie kliniczne, w którym badano skuteczność oliwy z oliwek, wysokiej jakości oleju bogatego w polifenole, w zapobieganiu nawrotom depresji, wykazało podobne wyniki, w tym poprawę jakości życia i złagodzenie objawów depresji. Jednak niewiele badań dotyczyło tego, czy składniki MD, w tym konkretne substancje chemiczne, żywność, mikroelementy lub inne czynniki są korzystne dla zdrowia pojedynczo lub łącznie. Dlatego konieczne są dodatkowe badania, aby dojść do ostatecznych wniosków.

5. Przyszły kierunek

W ciągu ostatniej dekady wiele badań podkreśliło istotną rolę, jaką dieta odgrywa w naszym samopoczuciu fizycznym i psychicznym. Nasz styl życia i dobre samopoczucie idą w parze; liczne raporty z dziedziny żywienia i psychiatrii rzuciły światło na nierozerwalny związek między naszym umysłem i ciałem. Związek między dietą, odżywianiem i depresją wyłania się jako obiecujący obszar badań, który może być dalej rozwijany poprzez przyszłe badania i analizy.

Chociaż istnieją dobrze ugruntowane badania i systematyczne przeglądy dotyczące korzystnej roli przestrzegania MD i ryzyka depresji, badania dotyczące długoterminowego wpływu przestrzegania diety pozostają nieliczne. Ważne jest, aby wziąć pod uwagę czas jako czynnik, w tym jak długo trwa przestrzeganie diety, aby zobaczyć pozytywne wyniki oraz wykonalność i skuteczność długoterminowego przestrzegania diety.

Ponadto konieczne są dalsze badania nad określeniem, czy składniki MD działają na zmniejszenie objawów depresji pojedynczo lub łącznie. Więcej przyszłych badań nad składnikami chemicznymi MD, które wydają się być ochronne, a także nad długowiecznością konsekwentnych schematów żywieniowych w celu złagodzenia objawów depresji, jest niezbędne w celu wzmocnienia obecnych strategii zapobiegania i leczenia chorób psychicznych.

Ponadto istnieje potrzeba przeprowadzenia większej liczby badań z proporcjonalną liczbą uczestników z danego przedziału wiekowego lub płci. W badaniu przeprowadzonym w 2021 r. Ates Ozcan i wsp. (2021) odnotowali istotną ujemną korelację między przestrzeganiem MD a wynikami depresji i jakością snu. Jednak odkrycie to zostało osiągnięte poprzez analizę danych pochodzących od uczestników płci męskiej w wieku 18-24 lat, którzy stanowili większość populacji w badaniu. Brak rzeczywistej reprezentacji uczestników płci męskiej i żeńskiej oraz nieproporcjonalna liczba uczestników z określonej grupy wiekowej może mieć wpływ na wyniki.

6 Wnioski

Ten systematyczny przegląd ujawnił głównie znaczący związek między przestrzeganiem MD a ryzykiem depresji. MD jest uważana za wysokiej jakości plan żywieniowy, który może być skuteczną interwencją w zapobieganiu lub zmniejszaniu objawów depresji. Wiele badań wskazuje, że przestrzeganie diety jest skorelowane z lepszym subiektywnym samopoczuciem, a także poprawą zdrowia psychicznego. W niniejszym przeglądzie dokonano syntezy zarówno obserwacyjnych, jak i eksperymentalnych projektów z najnowszych badań i zidentyfikowano znaczącą rolę, jaką dieta odgrywa w naszym samopoczuciu psychicznym. Dalsze badanie powiązań między umysłem a ciałem, zwłaszcza diety i dobrego samopoczucia, może przynieść obiecujące wyniki. Przyszłe badania są niezbędne do określenia długoterminowych wyników i skuteczności przestrzegania MD w depresji w celu ułatwienia obecnych metod leczenia.